Feeds:
Berichten
Reacties

Archive for september, 2008

‘Hebben en zijn’ kan vanuit het denken van Marcel net zo goed ‘zijn en hebben’ worden. Omdat Marcel zich had voorgenomen om de ervaring trouw te blijven ligt misschien hebben en zijn voor de hand. Dit is immers de weg van de mens als hij opgroeit. Eerst is er de ervaring van het hebben en ligt daar de nadruk, die langzaam aan verschuift naar een besef van zijn die dit hebben overstijgt en die continuiteit geeft.

Marcel riep de mens op om een menswaardig bestaan te leven. Zo was hij erg bedachtzaam tegen de industrialisering en de modernisering van zijn tijd. Daarin zag hij dat de mens zich teveel verenigde met de sfeer van het hebben. Daarin was de oproep nodig om mensen wakker te schudden voor een zijnsbeleving die de hele mens rechtdoet. Een zijnsbeleving die de mens niet reduceert tot nummers en fysische processen. De mens overstijgt deze sfeer van het hebben en komt zo tot de ervaring van zijn “zijn”.

Anderzijds heeft Marcel het ook over de weg terug van zijn naar hebben. In de sfeer van het zijn heeft de mens een ervaring die niet alleen de dingen te boven gaat, maar ook de woorden. Woorden behoren immers ook tot de sfeer van het hebben. In dit proces van loslaten van het hebben is daar een ervaring die de dingen en woorden overstijgt. De ervaring van zijn die zich verbindt met God. Daarin ligt immers een mensoverstijgend zijn. Maar niet onmenselijk, want de God van Marcel moest wel de God van de bijbel zijn. De God die mensen had gemaakt naar zijn beeld. Geen onpersoonlijke kracht zoals de New Age en andere esoterici. Daarin kan een mens immers niet in kwijt. Dat is een niets, terwijl God juist meer moet zijn dan menselijk. De mens kan zich zo verliezen in God’s grootheid. God die de mens schiep naar zijn beeld en zelf ook afdaalde in zijn schepping als mens. Zo kan een mens weer opklimmen tot God en daar zijn ultieme zijn beleven.

Maar daar kan het nooit bij blijven. Dit besef vraagt om “incarnatie” in de wereld van het deelbare menselijke en stoffelijke. Deze ervaring wil onder woorden gebracht worden zodat we het kunnen vatten en het kunnen delen met onze medemens. Dan komen we weer uit de sfeer van het zijn naar de sfeer van het hebben en neemt het vormen aan die kwetsbaar zijn voor geweld en voor misvorming.

Read Full Post »

De ervaring van ‘hebben’ en ‘zijn’

In mijn beleving houdt de mens zich primair bezig met wat hij heeft, het “hebben”. Dit kan bezit zijn in de vorm van een huis, een auto en een computer, maar ook immateriele zaken zoals relaties, gedachten en gevoelens kunnen als hebben worden beleefd.

Aanvankelijk heeft de mens een vader en moeder of verzorgers en ontdekt in de loop van zijn leven familieleden, speelgoed, identiteit en eigen gedachten en gevoelens. Toch zal de mens deze sfeer van het hebben nooit kunnen beleven als zijn “zijn”. Dit is een andere grootheid. De mens overstijgt altijd wat hij heeft. Er is een ervaring dat hij meer is dan hij heeft. Dit overstijgen is misschien wel zijn zijn. Ik kan niet beoordelen of dit ook zo is bij dieren, maar ik krijg niet de indruk dat deze zijns-ervaring zich ook bij hen voordoet. Maar misschien mis ik iets…

Deze algemenisering is terug te voeren op mijn persoonlijke beleving als mens. ‘De waarheid’ is voor mij immers vooral een subjectieve ‘waarheid’. Daar begint het mee.

Hier kwam ik niet alleen achter. In deze ervaring werd ik bijgestaan door mijn medemensen in de vorm van goede vrienden en boeken die ik las. Daarin heb ik op een gegeven moment ook een Godservaring gekregen waardoor mijn ervaring nu is geopend voor een religieuze- of spirituele dimensie. Omdat dit voor mij herkenbaar is geworden met wat ik tegenkwam in de gesprekken en boeken die ik las heb ik dit kunnen verkennen en ook kunnen uitbreiden.

Enerzijds herkende ik in boeken en gesprekken wat ik zelf ervoer en anderzijds maakten de boeken mij opmerkzaam bij wat ik precies ervoer. In boeken raakte ik geboeid hoe mensen konden nadenken over de mens en zijn wereld. Niet zozeer om de stijl en om de woorden, maar eerder om de gedachten die ik erin vond. Voor mijn religieuze ervaring las ik veel minder, maar daarna las ik alles wat los en vast zat. De moeilijkheidsgraad werd ook steeds hoger zodat ik vanaf Pietje Bel en de Kameleon op een gegeven moment mij begaf onder de groten der Aarde als Plato en Aristoteles of wat recenter, Heidegger en Levinas. Ik las veel psychologie omdat ik mezelf en deze ervaring wilde begrijpen, maar toen ik ontdekte dat psychologie bestond uit scholen met bijbehorende levenbeschouwelijke aannames kwam ik steeds meer in filosofische sferen terecht bij fenomenologie en existentialisme. En zo ook bij de meer religieuze boeken als de Koran en de Bagavath Gita en New Age bespiegelingen zoals die van Fritjof Capra.

Temidden van vele ontmoetingen en boeken die ik las heeft de bijbel hierin een belangrijke plaats verworven. Dit is niet altijd zo geweest. Lange tijd zag ik het als een moeilijk vreemd gedateerd boek dat mij probeerde voor te schrijven hoe ik moest leven en vooral in wat ik niet mocht doen. Maar na deze religieuze ervaring heb ik ontdekt dat de bijbel mij aansprak als mens en mij in al mijn aspecten tegemoet kwam op de plaats waar ik mij op dat moment bevond. In plaats van een beperking ging ik de bijbel ervaren als een raam waardoor ik de wereld voller en rijker binnenscheen. Dat is natuurlijk vreemd voor een boek met auteurs die allemaal voor 200 na Christus hebben geleefd. Hoe kunnen zij nu weet hebben van mijn individuele leven anno nu? Maar dit was mijn ervaring die uitging boven al mijn leeservaringen met andere boeken van welke geleerde filosoof of wetenschapper ook…

Dus dat was een aangename verrassing, waardoor ik werd gegrepen en waardoor ik mijn religieuze ervaring beter leerde verstaan en begrijpen.

Dit is voor mij een belangrijk volgorde geweest. Eerst de ervaring en toen de herkenning van mijn ervaring in de bijbel en ook in andere boeken die ik las. Of zoals de italiaanse filosoof van het zwakke denken Gianni Vattimo ontdekte: “de bijbel gaf mij het meest passende interpretatiekader om de wereld om mij heen en in mezelf te verstaan”. Daar herken ik mijn ervaring in.

Zo is het begonnen. Ik had wel in mijn opvoeding kennis gemaakt met de bijbel, maar deze had mij nooit aangesproken. Het werd steeds meer een boek voor andere mensen en speelde geen rol meer in mijn leven.

Maar op het moment dat ik God vroeg om mij te helpen in mijn leven, ging er een soort licht aan en kreeg ik een ander zicht op mijn leven en sloten mijn ervaringen bijna naadloos aan bij wat ik tegenkwam in de bijbel.

Maar dat is inmiddels alweer 20 jaar geleden. Daarna is er nog heel wat meer gebeurd tijdens mijn ontdekkingstocht. Maar dit is toch een beslissende ervaring in mijn spirituele bewustwording. Vanaf toen richtte mijn aandacht zich op meer dimensies in mijn bestaan en ontdekte ik wezenlijke dingen over mezelf en over de wereld om mij heen.

Zo ontdekte ik bijvoorbeeld in filosofische literatuur dat de scheiding die Descartes had voorgesteld tussen het subject en het object inmiddels radicale vormen had aangenomen. Ik herkende deze radicalisering in mijn beleving als een soort isolement tussen mezelf en mijn omgeving. Ook de methodische twijfel waar Descartes over schrijft herkende ik in mijn beleving. Ik ervoer mijzelf opeens als extreem rationeel. De scheiding was voor mij herkenbaar in mijn scheiding tussen gevoel en verstand. Maar zo werd ik mij wel bewst van mijn emotionele kan, echter wist ik nog niet hoe ik mijn emotionele kant kon integreren met mijn denken. Ik ervoer mezelf zo ook als een rationeel wezen die ook daardoor tot op zekere hoogte was afgesloten van de buitenwereld. Immers als ik moet twijfelen aan alles buiten mijzelf eer dat ik er een rationele verklaring voor kon bedenken, raak ik niet alleen vervreemd van veel dingen buiten mezelf, maar ook van activiteiten in mijzelf die ik niet rationeel kan verklaren. Ik kan ze niet negeren of van mezelf afsplitsen omdat ik daarmeen mezelf amputeer van mijn gevoelsleven. Dat klinkt voor sommigen aantrekkelijk omdat zo het objectiviteitsideaal kan worden verwezenlijkt, maar heb ik ontdekt als zeer schadelijk voor mijn intellectuele gezondheid. Dat is misschien ook wel te vergelijken met de ervaring van Fritjof Capra toen hij ontdekte dat de nodige samenhang in de werkelijkheid niet kon worden verschaft door een fysisch wereldbeeld. Zo kwam hij tot zijn holistische gedachten die ontwikkelde als westerling geinspireerd door taoistische en boeddhistische gedachten.

Daarmee geef ik Descartes niet de schuld van de schadelijke scheiding (zoals Toulmin lijkt te doen) maar zeg ik eerder dat ik door de kritische reactie op zijn subject-object scheiding herkenning vond in een persoonlijk probleem waarbij ik een integratie miste. Dit was 1 van mijn ervaringen op weg naar heelheid. Geen afsplitsingen in mijn persoon, maar heel mijn persoon als eenheid in verscheidenheid.

Daar wil ik onder meer deze blog mee vullen. Ik hoop dat ik in deze ontdekkingstocht wat reisgenoten krijg. Misschien reizen we niet de hele weg samen en hebben we niet altijd hetzelfde uitzicht, maar ik vind het altijd weer gezellig als er zo’n moment is van samen opgaan en samen delen in wat we zien en daarbij beleven.

Ronald

Read Full Post »